#8 Virtuele assistentie

Karina Zavidova is bezig aan een afstudeerproject op de kunstacademie: ze ontwerpt een virtuele assistent. Ze begint niet met wat de assistent allemaal moet kunnen, zoals de ontelbare apps doen die al bestaan, apps die je voetstappen meten of je die je vertellen wanneer je pauze moet houden en hoeveel calorieën je nog mag. In plaats daarvan begint ze bij haar eigen lichaam, om zo een nieuwe interface te kunnen bedenken. Ze benadert interface-ontwerp als een ambacht. Ze verlangt naar een interface die niet is ontworpen om de gebruiker uit commerciële motieven op bepaalde knoppen te laten drukken, maar eentje die haar zoveel mogelijk – en dan ga ik toch maar dat vage woord gebruiken – agency geeft.

Filosoof Matthew Crawford noemt agency in zijn boek Shop Class as Soulcraft "de ervaring dat je direct effect ziet van je handelingen in de wereld, in de wetenschap dat dat daadwerkelijk je eigen handelingen zijn". Zavidova wil een interface maken die je het gevoel geeft dat je je eigen acties kunt uitvoeren en niet een beperkte set handelingen die van tevoren met een bewust doel bedacht zijn. Haar manier van kijken naar interfaces zorgt ervoor dat zij als kunstenaar de mediator wordt tussen de gebruiker en de kunstmatige intelligentie van toekomstige apps. Volgens mij is haar project geslaagd als ze de kijker zich laat realiseren dat de manieren waarop knoppen worden vormgegeven uitingen zijn van ideologie die direct gevolgen hebben op hoe je de wereld ervaart. Ik weet niet of ze met dit eindexamenproject al een echte app gaat bouwen, het lijkt me al heel mooi als ze eindigt met een toolset, gereedschap dat zij en anderen kunnen gebruiken voor de vervaardiging van nieuwe toepassingen. Ze denkt aan toekomstige toepassingen die gebruikt kunnen worden om dingen te doen die we daadwerkelijk willen en niet alleen de dingen die anderen ons willen verkopen, ze noemt bijvoorbeeld een intuïtieve gender-anonimiserende tool.

Karina Zavidova is van een jongere generatie dan ik, eentje die opgroeide met apps. In Matthew Crawfords jongste en minstens even fascinerend boek The World Beyond Your Head vergelijkt hij de manier waarop we noodgedwongen omgaan met veel interfaces van apps met de manier waarop een peuter gefrustreerd is omdat zijn lichaam nog niet doet wat hij wil als hij probeert te lopen. Over hoe digitale schermen met ons omgaan waarschuwt hij dat "our interior mental lives are laid bare as a resource to be harvested by others". Zavidova's beoogde kunstwerk wordt een tool en biedt ons de mogelijkheid apps weer te zien voor wat het zijn: verlengstukken van onszelf.

Komende week bezoek ik een aantal leden van de allerjongste generatie, een generatie voor wie apps niet alleen aan de orde van de dag zijn, maar misschien zelfs vanzelfsprekender dan analoge gereedschappen. Zoals Kubrick in zijn film The Shining vanuit het perspectief van een kind naar het verlaten Overlook Hotel kijkt, ga ik proberen met de ogen van een kind te kijken naar games en apps. 

Het werk van Karina Zavidova kan beleefd worden van 1 tot 7 juli op de Graduation Show van Graphic Design op de KABK in Den Haag.

Door Dirk Vis


Terug naar Enter the Writers