#3 Het is geen fantasie, het is een doel

Technologie die we niet begrijpen, die nieuw is, komt op ons over als magie. Maar ze is dat niet. In mijn vorige blog ging ik op zoek naar mensen die hun eigen gereedschap bouwen om hun kunstwerken te maken. 
 
Op A MAZE. 2016 in Berlijn liep ik zulke mensen tegen het lijf. A MAZE is een gameconferentie, een festival en een tentoonstelling voor indie game-developers van over de hele wereld. Wat ze verbindt is dat ze computerspellen maken, vooral omdat ze daar lol in hebben. Ik proefde op dit festival een sfeer zoals ik die wel altijd om mee zou willen hebben: iedereen kende elkaar, daagde elkaar uit, bewonderde elkaars werk, begreep waar de ander mee bezig was. 
In gesprek met indie game developer Niki Smit 
 

Samen met mede-blogger Kaweh Modiri
 
Thorsten S. Wiedemann is hier de directeur, de koning van het festival, die door iedereen aangesproken en vereerd wordt. Hij omschreef toen ik hem naar zijn drijfveren vroeg zijn festival als een bijeenkomst van gelijkgestemde makers, wat ik van literatuurfestivals ken. Die overeenkomst ging nog verder: Thorsten vergeleek de computerspellen en kleinschalige multimediale producties om ons heen met gedichten. Met zijn blik keek ik verder. 
 
 
We liepen langs het werk de A MAZE award 2016 won: Diorama #3 van de Nederlander Daniël Ernst (te koop op Steam). Voor dat werk –   het is wat mij betreft zowel kunstwerk als game –  , zet je een VR-headset op. Je komt terecht in een donkere wereld waar het regent en waar een tolwachtershuisje staat. Je kunt je daardoorheen begeven, een beetje op en neer lopen, minimale invloed uitoefenen op de gordijnen en dat is het. Meer is het niet. 
Maar je voelt door je hele lijf dat het werkt. Als je even niet oplet loop je door een muur van het huisje heen en je realiseert je dat dit een tussenwereld is waar jij alleen maar even komt kijken. Ieder ander VR-werk kent ondoordringbare muren, om de virtuele wereld zo ‘echt’ mogelijk te maken, maar hier wordt juist de virtualiteit benadrukt en dat heeft meteen effect. Is dit de plek waar ik gestorven ben zonder het nog te weten? Is dit de plek waar ik iets tragisch heb meegemaakt en waar ik in een droom telkens naar terugkeer? 
De kracht van Ernsts werk zit hem in de ogenschijnlijke simpelheid: geen ingewikkelde interactie, geen doelen om te behalen. Alleen een hoge concentratie van wat er wel is en dat voel je dan ook door je hele lijf. Voor een moment schieten de belangrijkste momenten van mijn eigen leven door m'n hoofd, waarvan ik nu nog niet kan zeggen of ze triomfantelijk of tragisch of allebei zullen uitpakken. Onder de fietsersbrug net buiten het dorp. In de duinpan in de stralende zon. Het is alsof ik van een afstandje naar mijn eigen geschiedenis kijk. 
 
In feite is Diorama #3 een hedendaagse variant van het verhaal Le Passe-muraille van de 20ste-eeuwse schrijver Marcel Aymé. Daarin kan de hoofdfiguur door muren heenlopen, maar het levert hem meer stress op dan voordelen. De verhalen van Aymé hebben eenzelfde fysieke effect op me als de gedichten van Emily Dickinson, waarin je je soms ook meer geest dan mens waant. Ernsts werk heeft ook iets heel filmisch: een camera die door een muur heen beweegt, dat lijkt me een prachtig shot dat meteen effect sorteert in een film.
 
 
Ik sprak met Daniël Ernst. Hij noemt wie zijn werk bekijkt geen speler maar een bezoeker en zo voelt het ook. Diorama #3 is een manier om iets te kunnen doen wat daarvoor nog niet kon. Door muren heenlopen, je een geest voelen. Ernst vertelde me dat hij zijn werk maakt door zelf de VR-headset op te zetten en in de virtuele ruimte te tekenen. Volgens mij is dat cruciaal. Andere makers tekenen eerst hun hele virtuele werkelijkheid op de computer en ze gaan er pas in als ze klaar zijn. Maar terwijl Ernst in zijn eigen virtuele ruimte bezig is, gebruikt hij zijn eigen kunstwerk als gereedschap. Misschien stelt juist dat hem in staat je zoiets bijzonders te laten ervaren. De techniek is niet de magie in het werk van Ernst. Hij gebruikt de techniek om een nog groter mysterie voelbaar te maken. 
 
Terwijl ik zijn headset op had, vroeg ik me af wat er zou gebeuren als ik in die tussenwereld iemand anders tegen zou komen. Welke dingen kunnen games en apps nog meer voelbaar maken, die ik nog nooit heb gevoeld. Zijn er mensen die hun gereedschappen hebben gebruikt om interactie in te zetten voor iets wat we daarvoor nog niet konden? Is het bijvoorbeeld mogelijk om iemand anders in zijn of haar droom te bezoeken? Op dit soort vragen hoop ik komende week een antwoord op te vinden.
 
Door Dirk Vis