#3 De aarzelende cursor

Het was een theatervoorstelling die mij duidelijk maakte hoe dramatisch het bewegen van een cursor over een beeldscherm kan zijn. In'Or Press Escape' zette de Hongaars-Nederlandse theatermaker Edit Kaldor een vrouw op het toneel die achter een laptop zat. Het publiek zag haar nooit van voren, maar keek over haar schouder met haar mee naar het bureaublad van haar pc, die groot op de achterwand was geprojecteerd. De vrouw schreef e-mails, bekeek opgeslagen documenten, converseerde via een chatbox met een verre vriend, en via deze zwijgende handelingen leerde je haar kennen. 
 
Ze was bezig met een aanvraag voor een verblijfsvergunning, woonde in een tijdelijk huis waar ze binnenkort uit moest, en haar liefdesrelatie was uitgegaan. Hoe wanhopig ze zich voelde, bleek alleen uit de aarzelingen van haar cursor. Uit het streepje achter een getypt woord, dat midden in een zin die ze aan het formuleren was, een tijdje bleef knipperen voordat de vrouw haar woorden weer weghaalde en de e-mail maar weer even wegklikte. Uit de foto van haar ex, die ze vergrootte om er met het cursorpijltje liefdevol overheen te gaan, waarop ze de foto naar het prullenpakje onderaan het beeldscherm versleepte. En de foto daar daarna weer uitviste. Ze zette 'm toch weer terug op het bureaublad. 
 
Lang voordat er zoiets als internet bestond, noemde Marshall McLuhan de media waar wij ons mee omringen 'the extensions of men'. Uitbreiding, zo zou je het woord 'extension' kunnen vertalen. Maar dan verliest het de Engelstalige associatie met het uitstrekken van een ledemaat. In die theatervoorstelling zag ik voor het eerst hoezeer het beeldscherm van een pc het innerlijk van de gebruiker weerspiegelt. Er liggen herinneringen in opgeslagen. Binnengekomen berichten belichamen onze verhouding met de buitenwereld: met een werkgever, met instanties die macht hebben over onze status, met vrienden die onze behoefte aan contact vervullen. 
 
De term pc is niet voor niks een afkorting van persoonlijke computer. Het is een uitbreiding van je eigen hoofd, waarmee je kan uitreiken naar de wereld. Maar waar die buitenwereld ook direct toegang heeft tot je diepste innerlijk, tot je angst voor buitensluiting, voor miscommunicatie, voor verkeerd ingevulde formulieren en te snel weggegooide (liefdes)berichten. Soms is het wegklikken van alles wat openstaat, de enige weg naar gemoedsrust, naar het hervinden van jezelf. Het verbreken van de verbinding met dat vierkanten extra ledemaat dat zich altijd maar wil uitstrekken naar alles wat zich buiten je huiskamer bevindt. De titel van Kaldors voorstelling bouwde die vluchtroute al bij voorbaat in. Or press escape. 
 
Door Marijn van der Jagt