#11 Vanaf het balkon

Het balkon: een rare tussenruimte. Je bent niet binnen maar ook niet echt buiten; je bevindt je precies in het grijze gebied tussen de openbare ruimte en het privédomein. Meestal ben je je daar van bewust: als je liever niet wil dat toevallige voorbijgangers meegluren, doe je een stap naar binnen en sluit je de gordijnen.

Maar kunstenaar Constant Dullaart laat zien: ook binnen sta je eigenlijk nog op het balkon. In 2014 schreef hij Balconism (lees de hele tekst hier), een tekst die ons bewust maakt van deze ongemakkelijke waarheid. Enkele fragmenten:

We are all outside on teh balcony now. Standing on a platform made out of a tweet into corporate versions of public space. […] We need a private veranda above ground, a place for a breath of fresh air, out of sight for the casual onlooker, but great for public announcements.

The balcony is both public and private, online and offline. […] The most important thing is: you must choose to be seen. We are already seen and recorded on the streets and in trains, in emailz, chatz, supermarketz and restaurantz, without a choice. […] On the balcony, contemporary art reclaims its communicative sovereignty through constant reminders of a freedom once had on the internet.

Dullaart maakt kunst over en van het internet. Je kent hem misschien van therevolvinginternet.com, dat het internet letterlijk op z’n kop zet. Of anders van het opnieuw verspreiden van de obscuur geworden eerste gephotoshopte foto ooit, of de start-up Dulltech: niet alleen een kunstproject, maar een volledig funtioneel techbedrijf. Ik sprak hem over het nieuwe isme dat hij bedacht.
 

Hoe kwam je op het idee voor balconism?
Dankzij de onthullingen van Edward Snowden weten we het nu zeker: zo ongeveer iedere telefoon kan worden gebruikt als afluisterapparaat. Ook van computers kunnen de microfoon en de camera op afstand aangezet worden. Oftewel: het verschil tussen het private en publieke domein vervaagt.
Occupy Wall Street vond plaats in Zuccotti Park: een publiek protest in een privaat park, waar niet dezelfde regels gelden als in de openbare ruimte. Dat zette me aan het denken: het internet is ook geen publieke ruimte. Het is een verzameling private ruimtes, de servers zijn eigendom van allerlei bedrijven, niet van de staat.
En toen gaf WikiLeaks-oprichter Julien Assange een beroemde speech vanaf het balkon van de Ecuadoraanse ambassade in Londen. Hij kon de ambassade niet verlaten zonder uitgeleverd te worden, maar via het balkon kon hij toch spreken tegen iedereen op straat. Eigenlijk staan we allemaal op het balkon.

Als je sociale media gebruikt ja: je mening op Twitter of je foto’s op Facebook zijn niet meer privé. Maar als je er voor kiest om dat niet te doen?
Dan nog moet je je ervan bewust zijn dat mensen mee kunnen kijken en luisteren. Die informatie kan allemaal opgeslagen worden en later tegen je gebruikt worden – een van de redenen dat Socrates niets wilde opschrijven. Bijna alle communicatie vindt tegenwoordig plaats in het publieke domein. Met Balconism wil ik nadenken over hoe we die nieuwe ruimte terug kunnen claimen.

Hoe doe je dat zelf?
Ik geloof heel erg in encryptie. Ik versleutel alles, ook wanneer ik een boodschappenlijstje naar m’n vriendin stuur. Ik heb m’n webcam afgeplakt en als ik met bevriende kunstenaars aan nieuwe projecten werk, stoppen we onze telefoons in de koelkast.

Waarom?
Ik ken verschillende mensen die weten hoe je op een telefoon moet inbreken. Ik weet zelf hoe je een webcam op afstand aan kunt zetten. En als ik het kan, kunnen anderen het ook. Niet dat ik bang ben dat andere kunstenaars mijn ideeën stelen of dat ik word gevolgd door de diensten. Maar ‘je hebt toch niets te verbergen’ is een heel armoedige verdediging. Je weet niet wat er met die informatie gebeurt, en wie de informatie – en de macht – in handen krijgt. Iets wat je nu via Facebook aan een vage kennis vertelt kan over tien jaar, onder ander regime, misschien heel compromitterend zijn en tegen je gebruikt worden. Kijk maar naar wat er nu in Turkije gebeurt.

Mensen kunnen hun balkondeuren stevig op slot doen; digitaal gezien staan ze nog steeds in de openbaarheid. Een ongemakkelijk idee. 
Mensen moeten zich ook ongemakkelijk voelen! Het is een politieke kwestie, de maatschappij moet in actie komen. Smartphones bestaan nog geen tien jaar en er moet nog een cultuur ontstaan van hoe we ermee omgaan, net als na de uitvinding van de auto. Ik pleit voor veel meer digital literacy: mensen moeten zich bewust zijn van de verhouding die ze aangaan door smartphones en sociale media te gebruiken. 

Wanneer we over internet praten, doen we dat veel doormiddel van analogieën met de analoge wereld. Je balkon is ook zo’n voorbeeld.
Klopt – er wordt veel in ruimtelijke metaforen gesproken wanneer het over internet gaat. Denk aan chatrooms, surfen, het web. Er gaan stemmen op om dat niet meer te doen, maar ik vond het wel mooi theatraal.

Ten slotte: waar werk je nu aan en speelt Balconism hier nog een rol in?
Voor het stationsgebied in Utrecht maak ik een kunstwerk dat bestaat uit tientallen wifinetwerken. Wanneer je online gaat via deze netwerken, kunnen we het internet manipuleren met kleine interventies. Op nieuwssites overal ‘hij’ door ‘zij’ vervangen bijvoorbeeld, of ‘Trump’ door ‘Trumpet’. De namen van de netwerken vormen samen de tekst van Balconism.

Meer weten?
Dullaarts wifikunstwerk Merciless Separation is vanaf 1 juli te vinden rondom Utrecht Centraal als onderdeel van Public Works.
Balconisation is te koop via Motto Distribution.

Afbeelding: Julian Assange op het balkon van de ambassade van Ecuador, WikiCommons, Snapperjack Londen.

Door Marian Cousijn

Terug naar Enter the Writers