#10 Smartphoneterreur

Smartphoneterreur in het museum? Het is niet altijd wat het lijkt.

Een groep scholieren op een museumbankje, verdiept in hun smartphones. Op de achtergrond hangt de Nachtwacht; niemand van de pubers gunt het meesterwerk een blik waardig. De foto (gemaakt door kunsthistoricus en journalist Gijsbert van der Wal) ging viral op social media, vergezeld van sombere bijschriften. Zie je wel: technologie is het einde van beschaving! Een sneue metafoor voor onze samenleving! Waar moet het heen met de jeugd van tegenwoordig, zo verslaafd aan hun domme smartphones dat ze liever verveeld naar hun schermpje staren dan naar werkelijke schoonheid?

Maar wat bleek: de kinderen hadden eerst uitgebreid naar het schilderij gekeken, en verdiepten zich nu voor een lesopdracht in de extra informatie over het kunstwerk op de Rijksmuseum app.

Het doet me denken aan een verhaal dat een collega van het Stedelijk Museum me vertelde. Op een dag vereerde de beroemde rapper Usher het Stedelijk met een bezoek. Hij moest die avond optreden in Amsterdam en had het bewonderenswaardige besluit genomen om de dag niet door te brengen in coffeeshops op De Wallen, maar in een museum voor moderne kunst. Hij werd prompt beloond met een privérondleiding door het museum.

De rapper leek nogal afwezig: hij was ononderbroken bezig met z’n iPhone. Op een gegeven moment kwam de rondleiding aan bij het project Between Screens van kunstenaarsduo Olivier van Breugel en Simone Mudde. Het bestaat uit foto’s gemaakt in de eregalerij van het Rijksmuseum, waarop te zien is hoe drommen mensen via hun smartphones naar de Nachtwacht kijken. De kritiek is duidelijk: er zijn fantastische reproducties van de Nachtwacht, dus waarom die drang om een eigen snapshot te maken? Of – erger nog – een selfie, waartoe men het meesterwerk de rug toekeert en het ordinair tot backdrop degradeert? Uit de begeleidende tekst: ‘Alles vastleggen is dodelijk voor het geheugen, het maakt ons tot robots, luie robots zelfs, die perfect kunnen reproduceren maar aan de hand van dat materiaal niets meer te vertellen hebben.’

Ushers vriendin, die wel actief meedeed met de rondleiding en steeds heel geïnteresseerde vragen stelde, maakte naar aanleiding van Between Screens een opmerking over Ushers telefoongedrag. ‘Kijk schat, die mensen zijn net als jij, meer gericht op hun telefoon dan op de kunst!’ Daarop schoot Usher in de verdediging. Wat bleek: de beste man had van begin tot eind ijverig aantekeningen zitten maken van alles wat de rondleiders hadden verteld.

Niet alles is wat het lijkt

Zelf heb ik mijn telefoon altijd bij de hand wanneer ik een museum bezoek. Het is voor mij als kunstjournalist een superhandig instrument: ik gebruik de camera om visuele aantekeningen te maken. Een snapshot van een museumzaal is een heel goede geheugensteun en met een druk op de knop heb ik een zaaltekst op zak. Zo hou ik veel meer tijd over om te kijken, dan wanneer ik alles in een notitieboekje op moet schrijven.

De mooiste kunstwerken die ik tegenkom, deel ik graag op Instagram of Twitter. Ja, ik kan ook gewoon foto’s op internet opzoeken van die werken. Maar dat duurt een stuk langer en bovendien ik vind het leuk om een persoonlijke verzameling aan te leggen van kunstwerken die ik zelf in het echt heb gezien.

Dat delen op social media doe ik achteraf, niet direct. Het ‘risico’ van je smartphone is natuurlijk dat je ‘m pakt om een foto te maken en voor je het weet afgeleid bent door 13 nieuwe mails en 46 onbeantwoorde Whatsappberichten terwijl je tussen de Picasso’s staat. Maar daar is dus een heel handige functie voor: de offline modus. 

Wanneer ik zo met mijn telefoon in de aanslag door de museumzalen loop, ben ik me wel bewust van hoe het eruitziet. Er zijn vast medebezoekers die denken als de verontwaardigde reaguurders op de foto van Gijsbert van der Wal. Het Van Gogh Museum verbood in 2014 fotografie zelfs helemaal: bezoekers klaagden over smartphoneterreur. Toegegeven, in een tentoonstelling met fotoverbod voel ik soms een heel klein beetje opluchting: geen stress om de perfecte foto te maken. Maar ik vind het dan ook jammer dat ik mijn ervaring niet kan delen en de kunst niet aan mijn virtuele privéarchiefje kan toevoegen.

Natuurlijk: het is niet de bedoeling dat je je smartphone zo asociaal gebruikt dat je overlast veroorzaakt voor je medebezoekers. Maar een smartphone kan ontzettend veel en het is dus niet altijd wat het lijkt, wanneer mensen ingespannen naar hun schermpje loeren. En dan nog: so what als iemand liever Candy Crush speelt dan Rembrandt aanbidt? Het echte probleem is niet dat mensen smartphones gebruiken in musea, maar de vooroordelen die anderen daarover hebben.

Door Marian Cousijn


Terug naar Enter the Writers